Na relacjach sąsiedzkich niejednokrotnie negatywnie ważą problemy związane z różnego rodzaju oddziaływaniami występującymi pomiędzy przyległymi nieruchomościami. W dzisiejszym artykule omówię krótko specyficzny, lecz często występujący, problem z roślinnością przechodzącą z działki sąsiedniej – a to wszystko na bazie stanu faktycznego, który w ostatnim czasie przedstawił mi jeden z Klientów.

Stan faktyczny:

Mój Klient jest właścicielem nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym, do którego przylega niewielki, otoczony siatkowym ogrodzeniem ogród. W ogrodzie posadzone są różne gatunki drzew i krzewów – jabłonie, grusze, modrzewie, jodły, krzewy bzu oraz forsycji. Nieruchomość ta, na długości jednego boku, sąsiaduje z drogą publiczną, administrowaną przez gminę. Gałęzie drzew i krzewów posadzonych na działce mego Klienta w niektórych miejscach przewieszały się ponad ogrodzeniem nad drogę. Pewnego ranka, Klienta obudził odgłos pił dochodzących wprost z jego ogrodu – jak się okazało, to robotnik usuwał owe zwieszające się nad drogą gałęzie, znacznie przerzedzając korony drzew i krzewów. Obcięte gałęzie robotnik ładował na przyczepę swojego samochodu, a następnie – mimo protestów mego Klienta – zabrał i wywiózł w nieznane Klientowi miejsce. Robotnik wskazał, że działał na polecenie gminy, która nakazała mu usunięcie przewieszającej się nad drogą roślinności z powodu zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu. Co istotne – Klient nie został w żaden sposób poinformowany o zamiarze usunięcia roślinności, nikt nie pytał go również o zgodę.

Czy w takiej sytuacji robotnik działający na polecenie gminy miał prawo obciąć przewieszające się gałęzie? Czy miał prawo je  zatrzymać? Czy właścicielowi nieruchomości służą jakieś środki obrony? Przyjrzyjmy się sprawie pod kątem przepisów.

Możliwość usunięcia zwieszających się gałęzi na podstawie art. 150 k.c.

Odpowiedź na pytanie zawarte w tytule niniejszego artykułu zawarta jest w art. 150 kodeksu cywilnego (k.c.). Zgodnie z tym przepisem:

Właściciel gruntu może obciąć i zachować dla siebie korzenie przechodzące z sąsiedniego gruntu. To samo dotyczy gałęzi i owoców zwieszających się z sąsiedniego gruntu; jednakże w wypadku takim właściciel powinien uprzednio wyznaczyć sąsiadowi odpowiedni termin do ich usunięcia.

Wskazać należy zatem, że dopuszczalne jest usunięcie gałęzi (jak również kwiatów, owoców), które zwieszają się z sąsiedniej nieruchomości. Wymaga to jednak spełnienia podstawowego warunku, którym jest wyznaczenie sąsiadowi odpowiedniego terminu do ich usunięcia. Bez wyznaczenia terminu wszelkie samodzielne działania stają się bezprawne, a ten, kto samowolnie usuwa gałęzie będzie odpowiedzialny za wynikłą stąd szkodę.

Należy od razu wyjaśnić również, że ten, kto obciął zwieszające się gałęzie po upływu wyznaczonego terminu, może zachować je dla siebie bez płacenia odszkodowania lub ceny.

Wyznaczenie terminu na usunięcie gałęzi

Jaki termin jest odpowiedni? W literaturze przedmiotu wskazuje się, że odpowiedni termin „oznacza czas, który w normalnym toku spraw jest niezbędny do zorganizowania i wykonania prac związanych z obcięciem gałęzi. W przypadku mniejszych drzew i krzewów, które można usunąć od ręki, termin ten może być stosunkowo krótki, natomiast w przypadku dużych drzew i potężnych gałęzi, termin ten musi uwzględniać konieczność zorganizowania odpowiedniego sprzętu i ludzi potrafiących bezpiecznie usunąć tego rodzaju gałęzie” (M. Habdas [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom II. Własność i inne prawa rzeczowe (art. 126-352), red. M. Fras, Warszawa 2018, art. 148, art. 149, art. 150).

Warto zwrócić uwagę, że zacytowany wyżej przepis nie wymaga uzyskania zgody właściciela gruntu, z którego przewieszają się gałęzie – wystarczające jest samo wyznaczenie terminu. Brak zgody właściciela gruntu nie stoi na przeszkodzie usunięciu gałęzi.

Wyznaczenia terminu można dokonać w dowolnej formie – a więc zarówno ustnie jak i pisemnie, poprzez wiadomość e-mail, komunikatory internetowe itp. Oczywiście dla celów dowodowych zalecane jest wyznaczenie terminu w formie pisemnej i przesłanie go na adres sąsiada listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, by wyeliminować ewentualne wątpliwości co do daty początkowej biegu terminu.

Bezskuteczny upływ odpowiedniego terminu umożliwia samodzielne usunięcie gałęzi, a właściciel gruntu, z którego gałęzie te się przewieszają, nie może w żaden sposób temu przeszkodzić.

Usunięcie gałęzi bez wyznaczenia terminu – konsekwencje

Jak wskazano powyżej, wyznaczenie sąsiadowi odpowiedniego terminu na usunięcie gałęzi warunkuje możliwość ich samodzielnego usunięcia w przypadku, gdyby sąsiad terminu tego nie dochował. Jest to zatem podstawa legalności działań zmierzających do usunięcia gałęzi oraz podstawa braku odpowiedzialności odszkodowawczej za przycięcie drzew/krzewów i zachowania surowca.

A contrario uznać należy, że brak wyznaczenia terminu – jak w stanie faktycznym opisanym powyżej – sprawia, że samodzielne usunięcie gałęzi staje się nielegalne i może stanowić podstawę odpowiedzialności z kilku różnych tytułów.  Jak wskazuje się w nauce prawa cywilnego: „Jeżeli właściciel gruntu, nad którym zwieszają się cudze gałęzie i owoce, zabrał je bez wyznaczenia terminu albo po upływie wyznaczonego terminu, który był jednak nieodpowiedni, odpowiedzialny jest za wyrządzoną w ten sposób szkodę (wynika ona z niewykonania zobowiązania, którego podstawą jest przepis ustawy, co uzasadnia odpowiedzialność z art. 471)” (G. Karaszewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX/el. 2023, art. 148, art. 149, art. 150).

Odpowiedzialność cywilna:

• odpowiedzialność odszkodowawcza za uszkodzenie lub zniszczenie przyciętych drzew i krzewów – ocena stopnia uszkodzenia drzewa podlega fachowej opinii biegłego;
• odpowiedzialność odszkodowawcza za zatrzymane obcięte gałęzie;
• odpowiedzialność odszkodowawcza za szkody wyrządzone podczas usuwania gałęzi (np. uszkodzone ogrodzenie, trawnik, elewacja budynku itp.);
• koszty związane z dochodzeniem swoich praw (koszty sądowe, koszty opinii biegłych;

Odpowiedzialność karna:

• usunięcie gałęzi bez wyznaczenia odpowiedniego terminu stanowić może przestępstwo uszkodzenia cudzej rzeczy z art. 288 § 1 k.k. lub – w przypadku gdy wartość uszkodzonych drzew i krzewów nie przekracza 500 zł – wykroczenie opisane w art. 124 § 1 kodeksu wykroczeń;
• zatrzymanie obciętych gałęzi stanowić może przestępstwo kradzieży opisane w art. 278 § 1 k.k. lub – w przypadku gdy wartość gałęzi nie przekracza 500 zł – wykroczenie z art. 119 § 1 kodeksu wykroczeń;
• wejście na cudzy grunt w celu usunięcia gałęzi może również stanowić wykroczenie z art. 157 § 1 kodeksu wykroczeń lub – w bardziej gwałtownych wypadkach – przestępstwo zakłócenia miru domowego z art. 193 k.k.

Widać więc, że nieuprawnione usunięcie gałęzi sąsiada wiązać się może z poważnymi konsekwencjami – zarówno finansowymi jak również – w poważniejszych przypadkach – karą pozbawienia lub ograniczenia wolności. Wyznaczenie terminu sąsiadowi nabiera zatem w tym kontekście szczególnego znaczenia dlatego czynności tej nie należy pomijać.

W razie pytań jak zwykle zachęcam do kontaktu z Kancelarią i jednocześnie zapraszam do lektury moich innych artykułów dostępnych w zakładce Aktualności.

Zachęcam również do odwiedzenia i polubienia profilu Kancelarii na Facebooku, w celu otrzymywania powiadomień o najnowszych publikowanych artykułach oraz bieżących informacji dotyczących działalności Kancelarii.